Bag-ı Behişt

Bağ-ı Behişt : Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas ( Uşşâkî meşayıhından )

Derleyen Bünyamin Taş

Bâğ-ı Behişt, doğrudan doğruya Kur’an-ı Kerim merkezli manzum bir metin olması bakımından söz konusu tesirin en üst noktasını temsil eden bir numunedir. Bâğ-ı Behişt, klasik Türk edebiyatında sınırlı sayıda bulunan manzum tefsirlerin en sistemli ve en hacimlilerinden birisi olması bakımından da önemli bir eserdir.

 

bagi behist Kuloglu ussaki 1
 
İslam medeniyetinin tesiri altında gelişen klasik Türk edebiyatı, kaynakları bakımından da bu medeniyete sıkı sıkıya bağlıdır. İslam medeniyetinin temel kaynağı ise hiç şüphesiz Kur’an-ı Kerim’dir. Kur’an-ı Kerim, hem fertlerin kendi düşünce dünyasının ve özel hayatının tanziminde, hem de toplumsal hayatın şekillenmesinde tayin edici bir role sahiptir. Dolayısıyla tarihte İslam medeniyetinin güçlü bir şubesi olmuş Osmanlı toplumunun edebiyatında da Kur’an-ı Kerim’in önemli bir yeri vardır. Kur’an-ı Kerim, klasik Türk edebiyatı mahsullerinin dil, üslûp, tür, konu, remiz ve mazmun bakımından en temel kaynağıdır. Profan diye nitelenebilecek şiirlerden doğrudan dinî meseleler bağlamında yazılmış eserlere kadar hemen hemen bütün klasik Türk edebiyatı mahsullerinde Kur’an-ı Kerim’in tesirini görmek mümkündür. Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas [ö. 1068/1657-58] tarafından telif edilen Bâğ-ı Behişt, doğrudan doğruya Kur’an-ı Kerim merkezli manzum bir metin olması bakımından söz konusu tesirin en üst noktasını temsil eden bir numunedir. Bâğ-ı Behişt, klasik Türk edebiyatında sınırlı sayıda bulunan manzum tefsirlerin en sistemli ve en hacimlilerinden birisi olması bakımından da önemli bir eserdir.
 
Bu çalışmada, tespit edilen dört nüshadan hareketle Bâğ-ı Behişt’in tenkitli metninin oluşturulması ve bu metnin tafsilatlı incelemesinin yapılması amaçlanmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde Kur’an-ı Kerim’in klasik Türk edebiyatına kaynaklık etmesi meselesi ile ilk Türkçe mealler, tefsirler ve manzum tefsirler konusu ele alınmıştır.
 
Çalışmanın birinci bölümünde Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas’ın hayatı, edebî kişiliği, tasavvufî kişiliği ve eserleri hakkında ulaşılan bilgilere yer verilmiştir. Bâğ-ı Behişt’in nüshaları da yine bu bölümde tanıtılmıştır. Ayrıca Bâğ-ı Behişt’teki şiirlerin bir kısmının Şerîfî tarafından intihal edilmesi mevzusu da yine bu bölümde değerlendirilmiştir.
http://www.pandora.com.tr/urun/bag-i-behist-kuloglu-seyh-haci-ilyas/455807
meraklısına not :
Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas [?–1657/1658], mutasavvıf bir klasik Türk edebiyatı şairidir. Şuara tezkirelerinde adı anılmamıştır. Kendisinden bahseden geç dönem kaynakları ise adını Mustafa olarak yanlış vermişlerdir. Yazdığı eserlerden birçoğu günümüze ulaştığı halde ne kendisi ne de eserleri herhangi bir ilmî çalışmayla ele alınmıştır. Aynı zamanda Halvetiyyenin Ahmediyye kolunun Uşşakiyye şubesine mensup bir şeyh olan Kuloğlu, 1500 civarındaki manzumesiyle son derece velut bir şairdir. Kuloğlu’nun bilinen altı eseri vardır: Mevlid-i Nebî, Etvâr-ı Seb’a, Silsile-nâme, Dîvân-ı Hümâyûn, Dîvân-ı Mesâbîh ve Bâğ-ı Behişt. Bu eserlerin tamamı dinî-tasavvufî mahiyettedir .  Şeyhi Âlim Sinan Efendi’dir.
Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas da Âlim Sinan Efendi’nin halifesi olduğuna göre uzun süre Gelibolu veya Gelibolu civarında bulunmuş olmalıdır.19F 19 Eserlerinden hareketle Arapça ve Farsçayı rahatlıkla kullanacak kadar iyi bir eğitim aldığı ve elkabından hareketle de hacca gitmiş olduğu söylenebilir. Kaynaklarda ölüm tarihiyle ilgili herhangi bir bilgi bulunmamakla birlikte Beyazıt Kütüphanesi’ndeki Dîvan-ı Hümâyûn nüshasının 281b sayfasında yer alan mezkûr fevaid kaydında Şeyh Hacı İlyas’ın1068 (1657/1658) tarihinde vefat ettiği belirtilmiştir:20F 20
daha fazlası için :
http://www.akademikbakis.org/eskisite/35/32.pdf

Yorum Yapın

You must be logged in to post a comment.